گزارش دومین کنفرانس و نمایشگاه بین المللی ترانسفورماتور

صفحه اصلی > گزارش دومین کنفرانس و نمایشگاه بین المللی ترانسفورماتور

دومین کنفرانس و نمایشگاه بین المللی ترانسفورماتور
همنشینی ثمر بخش دو روزه علم و صنعت

دومین کنفرانس و نمایشگاه بین المللی ترانسفورماتور دهم تا یازدهم شهریور ماه سال جاری در نیروگاه طرشت (تهران) برگزار شد. در این رویداد که مجریان آن انجمن مهندسین برق و الکترونیک ایران، سندیکای صنعت برق ایران و شرکت الوند توان انرژی بودند، 27 مقاله، چهار سمینار تخصصی و سه کارگاه آموزشی برگزار شد. در نمایشگاه جانبی این کنفرانس نیز 18 شرکت داخلی و 8 شرکت خارجی از 6 کشور جهان آخرین دستاوردهای علمی و صنعتی خود را در معرض نمایش قراردادند. اسامی این شرکتها به قرار ذیل می باشد:
1) شرکت بهگام فرآیند نوین 
2) شرکت آذرخش انتقال نیروپاژ
3) الوند توان انرژی
4) امگا دانش
5) البرزتدبیرکاران
6) پژوهشگاه نیرو
7) پویا صنعت وفا
8) پیروگریس
9) رسانامهر
10)  سندیکای صنعت برق
11)  لیفاسا صنعت
12)  ماشین انتقال قدرت
13)  مهندسی سنس
14)  نفت بهران
15)  نفت ری سان
16)  نوین نت پارس 
17)  نیرو نماد خراسان
18)  نوترون شیمی
19) DTC   
20) Energy support 
21) Hempel 
22) Huaming 
23) SGB 
24) Megger 
25) Nynas 
26) Omicron 
 
آیین افتتاح این کنفر انس با حضور دکتر غفوری فرد رییس انجمن مهندسین برق و الکترونیک، پروفسور بورسی استاد دانشگاه هانوور و مشاور سابق وزارت نیرو، دکتر پهلوانپور رئیس کمیته تدوین استاندارد روغنهای عایقی موسسه IEC دکتر قره پتیان معاون پژوهشی پژوهشگاه نیرو و عضو هیات علمی دانشکده برق دانشگاه صنعتی امیرکبیر، پروفسور ورله رئیس انستیتو شرینگ دانشگاه هانوفر آلمان و بیش از 500 نفر از اساتید مدیران و کارشناسان شرکتهای تولید کننده، مشاور و بهره بردار ترانسفورماتور و همچنین اساتید دانشگاه و دانشجویان برگزار شد.
بررسی وضعیت گذشته و حال صنعت ترانسفورماتور
در این مراسم دکتر حسن غفوری فرد، رییس انجمن مهندسین برق و الکترونیک و رییس دومین کنفرانس بین المللی ترانسفورماتور به عنوان اولین سخنران پشت تریبون رفت و از توسعه قابل توجه صنعت برق در سال های پس از انقلاب سخن گفت.
وی ابتدا ضمن تقدیر از کسانی که آنها را در برگزاری این کنفرانس یاری کردند، گفت: «لازم می دانم یادی از دکتر عباسپور کنم وزیر نیرویی که خدمات بسیار ارزنده ای به این صنعت ارائه دادند»
غفوری فرد ضمن تاکید بر این نکته که سخنانش را با دو محور ترانسفورماتور و انرژی های نو و تجدیدپذیر عنوان خواهد کرد، اذعان داشت: «یکی از بزرگترین مشکلات صنعت برق چه در بخش توزیع و چه در بخش تولید ترانسفورماتور بوده است. به همین دلیل هم بود که وقتی من در سال 1360 به وزارت نیرو رفتم حتی ترانسفورماتورهای 20 کیلوولت هم از خارج وارد می شد. در آن زمان هم گرفتار تحریم های شدید اقتصادی بودیم به همین دلیل عمده ترانس های وارداتی به کشور کیفیت بسیار پایینی داشتند و از کشورهای اروپای شرقی به کشور وارد می شدند.»
رییس دومین کنفرانس ترانسفورماتور به محدودیت های ارزی در طول سال های ابتدایی پس از انقلاب هم اشاره کرد و افزود: «علاوه بر آن ما در زمینه نیروهای کارشناس هم دچار کمبودهای زیادی بودیم. قطعا بسیاری از مدیران قدیمی صنعت برق به خاطر دارند که تا پیش از انقلاب حتی نصب خطوط 63 کیلوولت هم بر عهده پیمانکاران خارجی بود. پس از انقلاب و با وقوع جنگ بسیاری از کارخانجات ما تعطیل شده بود من در چنین شرایط بغرنجی مسئولیت وزارت نیرو را عهده دار شدم.»
وی ضمن تاکید بر این نکته که صنعت ترانسفورماتور برای رسیدن به موقعیت کنونی دوران سخت و پرمشقتی را پشت سر گذاشته، خاطرنشان کرد: «در آن شرایط دشوار غیر از اینکه تجهیزات برقی مورد نیاز را به ما نمی فروختند و البته ما منابع مالی کافی برای خرید آنها را در اختیار نداشتیم، با مشکلات فراوان دیگری هم دست به گریبان بودیم. شرایط اقتصادی کشور در زمان دفاع مقدس در کنار مشکلات فنی که ما در صنعت برق با آن دست به گریبان بودیم، شرایط را برای ما بسیار دشوار کرده بود. بنابراین اگر امروز درباره صنعت ترانسفورماتور صحبت می کنیم باید بدانیم که این صنعت چه دوران سخت و پرمشقتی را برای رسیدن به جایگاه کنونی اش پشت سر گذاشته است.» 
حسن غفوری فرد در ادامه تصریح کرد: «مساله ای که در این صنعت بیش از همه باید مد نظر قرار گیرد این است که علیرغم اینکه صنعت ترانسفورماتور یک صنعت Hi Tech محسوب نمی شود اما مشکلات بسیار پیچیده ای دارد. اما خوشبختانه با وجود تمام این مشکلات امروز ما می توانیم با افتخار اعلام کنیم که ما در ساخت ترانس حتی ترانسفورماتورهای بالای 400 مگاولت آمپر هم به خودکفایی رسیده ایم و یقینا در این زمینه جزو ده کشور اول در دنیا هستیم.» 
وی درادامه به آمار مربوط به صنعت ترانسفورماتور اشاره کرد: «در سال گذشته و با وجود تحریم های بین المللی، ما رقمی بالغ بر 75 میلیون دلار صادرات و در مقابل تنها 14 میلیون دلار واردات ترانسفورماتور داشتیم. بنابراین ارز وارد شده به کشور از طریق این صنعت ظرف سال گذشته رقمی در حدود 60 میلیون دلار بوده است. این نشان می دهد که ما برای صدور ترانسفورماتور و خدمات فنی و مهندسی در حوزه این صنعت آمادگی کامل داریم.»
به گفته رییس انجمن مهندسین برق و الکترونیک ایران، تنها در سال 93، 148 دستگاه ترانس قدرت و 26 هزار و 345 دستگاه ترانس توزیع در کشور نصب شده و مورد بهره برداری قرار گرفته است. 
وی در ادامه گفت: «در حال حاضر هم حدود 4 هزار و 754 دستگاه ترانس قدرت و 594 هزار و 380 دستگاه ترانس توزیع در کشور در حال بهره برداری است. سرویس و نگهداری و ارزیابی وضعیت و عمرسنجی این تعداد ترانسفورماتور بدون شک کار بسیار گسترده و بزرگی است. یکی از دلایل و اهداف برگزاری این کنفرانس هم نشان دادن و تاکید بر وسعت و گستردگی کار در صنعت ترانسفورماتور است.» 
غفوری فرد به بحران ترانس های فرسوده و لزوم تعویض یا تعمیر آنها در یک دوره زمانی نه چندان بلندمدت هم تاکید و عنوان کرد: «مساله ای که در مورد ترانسفورماتورهای مورد استفاده در شبکه برق کشور باید مد نظر قرار گیرد این است که یک سوم این ترانس ها عمدتا فرسوده هستند و باید در فاصله زمانی نه چندان طولانی جایگزین و یا تعمیر شوند. لذا می بینیم که ما می توانیم پروژه بسیار بزرگی برای ساخت، تعمیرات و نگهداری ترانسفورماتور تعریف کنیم.» 
وی در پایان تاکید کرد: «فاصله ما با دنیا در صنعت برق و ترانسفورماتور با توجه به پیشرفت قابل توجهی که داشته ایم، قابل جبران است. به علاوه من در جایگاه رییس انجمن مهندسین برق و الکترونیک ایران باید بگویم که انجمن های علمی قادرند آینده کشور را ترسیم کنند و به مسئولین و تصمیم سازان کشور در اخذ تصمیمات صحیح و کارآمد یاری رسانند.» 
صنعت ترانسفورماتور؛ گذر از روغن های معدنی به روغن های گیاهی
دکتر یداله شیخ قمی، نماینده مدیرعامل شرکت برق منطقه ای تهران هم یکی دیگر از سخنرانان این مراسم بود. وی که موضوع اصلی سخنانش لزوم بهره گیری از عایق های گیاهی در ترانسفورماتورها بود، در ابتدای سخنانش گفت: « اگرچه از نظر بسیاری از مردم تکنولوژی ساخت ترانسفورماتور همانند اصول الکترومغناطیسی که 184سال پیش توسط مایکل فارادی کشف شد، تغییر چندانی نکرده اما واقعیت این است که در سال های اخیر تغییرات بسیار شگرفی در زمینه ترانسفورماتورهای فشار قوی رخ داده که شامل اجزای مهمی مثل هسته مغناطیسی، سیم پیچ و عایق های سلولزی است.»
دکتر قمی ضمن بیان این نکته که برای بیش از یک قرن ترانسفورماتورهای قدرت از سراسر جهان توسط کاغذ سلولزی مورد بهره برداری قرار گرفته، خاطرنشان کرد: «ویژگی هایی که موجب شد عایق ها در ساخت و بهره برداری از ترانسفورماتورها مورد استفاده قرار بگیرند، بحث اقتصادی بودن و قابلیت دسترسی ساده آن بود. مشخصه های اصلی که در عایق یک ترانسفورماتور مد نظر قرار می گیرد، مشخصه های الکتریکی، انتقال هوا و پایداری در مقابل رطوبت است. این سه فاکتور نقش بسیار مهمی در بهره برداری بهینه از ترانسفورماتور ایفا می کنند. اما واقعیت دیگر این است که سیستم عایقی یک ترانسفورماتور بر اساس دیدگاه های دیگری همچون ایمنی و زیست محیطی علاوه بر بحث اقتصادی مورد ارزیابی قرار می گیرد.» 
وی در ادامه افزود: «با افزایش نفوذ ترانسفورماتورهای روغنی به قلب مناطق مسکونی و به موازات آن بحران تامین منابع روغنی عواملی همچون قابلیت اصلاح روغن ها، زیست تخریب پذیری پایین، موجب شد که در چند سال اخیر ترانسفورماتورهای با روغن های معدنی در زمره تجهیزات با ایمنی غیر قابل قبول قرار گیرد. همه ما با پروسه تولید روغن معدنی آشنا هستیم. در آن منابع نفت خام تجدیدناپذیری وجود دارد که در پروسه های شدید و پیچیده ترکیب شده و روغن معدنی از آن تولید می شود.»
دکتر شیخ قمی همچنین به چالش ها و محدودیت های ترانسفورماتورهای با روغن معدنی علیرغم 100 سال قدمت غیر قابل انکارشان اشاره کرد و گفت: «مهمترین این چالش ها قابلیت اشتعال بالاست. مساله ای که هر کسی که با شبکه های برق فشار قوی سر و کار داشته با آن مواجه شده است. به همین دلیل است که می بینیم بین ترانسفورماتورها دیوارهای بتونی ضخیمی وجود دارد که قابلیت اشتعال بالای این روغن ها را کنترل کند تا در صورت بروز حادثه، آتش به سایر تجهیزات صدمه ای نزند. مشکل دیگری روغن های معدنی، آلودگی محیطی است. هر کیلوگرم روغن معدنی ترانسفورماتور در صورت نشتی، می تواند 5 میلیون لیتر آب را آلوده کند. البته دوباره باید تاکید کنم که به هر حال این روغن از منابع تجدیدناپذیر تولید می شود، منابعی که بالاخره روزی پایان می یابند.» 
وی در ادامه اذعان داشت: «مشکل دیگری که در روغن های معدنی هست، تجزیه پذیری پایین آنهاست. به عنوان مثال روغن های معدنی بعد از 28 روز، 25 درصد تجزیه می شوند و این عدد برای روغن های گیاهی تا 95 درصد خواهد بود. روغن های گیاهی همان تریگلیسرین ها هستند که از منابع گیاهی ساخته می شوند و از چندین هزار سال پیش بهره گیری از این روغن ها یکی از اجزای زندگی بشری بوده است. امتیازات روغن گیاهی هم شامل مواردی چون نبود ترکیبات سولفور خورنده است. بحثی که سال هاست در حوزه ترانسفورماتورها مورد تحقیق قرار گرفته است. در روغن های گیاهی این مشکل کاملا حل شده است. بحث هیدروکربن ها، تهدید دیگری است که متوجه روغن های معدنی است و در روغن های گیاهی یک مساله کاملا حل شده است.»
دکتر یداله شیخ قمی در ادامه ضن تاکید بر این نکته که ترانسفورماتورهایی با روغن گیاهی بدون شک پیشتازان این صنعت هستند، گفت: «توسعه صنعت ترانسفورماتور در کشور ما دو ضرورت اساسی دارد. اول اینکه به درستی بدانیم چگونه باید با ترانسفورماتورهایی که با روغن معدنی کار می کنند، رفتار کنیم و دوم برای انتقال تکنولوژی ترانسفورماتور سبز چه اقداماتی باید صورت داده و چگونه از مزایای این تکنولوژی غافل نباشیم.»
وی در ادامه تصریح کرد: «واقعیت این است که در حال حاضر ترانسفورماتورهای مورد بهره برداری در شبکه برق کشور حداقل به 100 میلیون لیتر روغن معدنی نیاز دارد. همه ما به خوبی می دانیم که  بسیاری از ترانسفورماتورها قدیمی است. این استهلاک یک تهدید بسیار جدی هم برای سیستم شبکه الکتریکی ما و هم برای محیط زیست است. اتفاقی که چند سال پیش موجب شد با عدم قطع موفق یک کلید فشار قوی سه ترانس در یکی از پستهای فشار قوی اطراف تهران آسیب بیند و یک ماه کل پایتخت در بحران تأمین انرژی قرار گیرد.»
دکتر شیخ قمی پیشنهاد داد: «در این رابطه تعدادی از کارشناسان ترانسفورماتور در یک گروه کاری با هدف ایجاد یک دستورالعمل جامع و لازم الاجرا، ساز و کار لازم برای تدوین الزامات استفاده از این روغن را استخراج کنند. واقعیت این است که ما هنوز هیچ دستورالعمل یا مرکز قابل اعتنایی برای تدوین روش ها و استانداردهای ترانسفورماتور ایجاد نکرده ایم. لازم است از شرکت ها و گروه هایی که قادر به تدوین این روش ها هستند، حمایت کنیم تا با استفاده از بالاترین تکنولوژی‌های روز بتوانند در مورد ترانس های تولیدشده و یا وراداتی، نظرات کارشناسی و قابل اتکا ارائه داده و در صورت لزوم نسبت به تهدیدهای موجود در صنعت ترانسفورماتور به مسئولین و بهره برداران هشدار دهند.»
دکتر قمی ضمن تاکید بر این نکته که استفاده از روغن های گیاهی به عنوان جایگزین روغن های معدنی ترانسفورماتور یک الزام انکارناپذیر است، خاطرنشان کرد: «باتوجه به شرایط مناسب برای کشت و کار در کشور، دسترسی ما به روغن های گیاهی به سادگی می تواند تسهیل شود و این فرآورده ها می توانند به عنوان روغن های سازگار با محیط زیست و مشخصه الکتریکی قابل قبول جایگزین روغنهای معدنی شوند.»
دکتر یداله شیخ قمی در پایان سخنانش تاکید کرد: «در شرایط کنونی روغن های گیاهی به بلوغ کافی رسیده اند و در این زمینه جای نگرانی نیست.»
در این میان دکتر پهلوانپور در پاسخ به دکتر شیخ قمی در خصوص تدوین استاندارد روغن های گیاهی در IEC گفت: «به این موضوع اشاره شد که موسسه استاندارد IEC فعلا استانداردی در خصوص روغن های گیاهی ترانسفورماتور ندارد. من به عنوان رییس کمیته تدوین استاندارد روغنهای عایقی در این موسسه اعلام می کنم که این استاندارد با شماره 62770 در سال 2013 تدوین و چاپ شده است و در حال حاضر ما در حال تدوین استاندارد مربوط به نگهداری از روغن های گیاهی هستیم که این استاندارد در سال 2017 به چاپ خواهد رسید.»
در پایان مراسم افتتاحیه، پروفسور حسین بورسی به عنوان چهره علمی برتر سال در صنعت ترانسفورماتور برگزیده شد. وی که مدرک علمی پست دکترای خود را در سال 1357 از دانشگاه هانوفر آلمان اخذ کرده، سمتهای گوناگونی همچون ریاست دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشاور علمی وزیر نیرو، استاد دانشگاه هانوفر آلمان، مدیر آموزشی انستیتو شرینگ را در کارنامه خود ثبت نموده است وی تا کنون سه کتاب و بیش از 500 مقاله علمی را به چاپ رسانده است. 
پس از برگزاری مراسم افتتاحیه، نمایشگاه جانبی این کنفرانس با حضور دکتر غفوری فرد، پرفسور بورسی و دکتر پهلوانپور کار خود را آغاز کرد.